Na een jaar (2025) waarin het maken van afspraken over samenwerken en het testen van de techniek achter de "Landelijke Tijdlijn voor Beeldbeschikbaarheid (LTB)" centraal hebben gestaan is 2026 het jaar waarin het de realisatie van de LTB ook echt van start gaat. Het programma daarvoor dat de naam DUO draagt is in april gestart met een officiële kick-off waar alle partijen inclusief de koepelvertegenwoordigers van de NvvR, RSO NL, NVZ en UMCNL aanwezig waren naast Zorgverzekeraars Nederland, VZVZ, VWS, Founda, Enovation en Alphatron. Amsterdam UMC en ErasmusMC zijn de eerste twee ziekenhuizen die starten met aan de ene kant de XDS oplossing van Founda, en aan de andere kant de DUO oplossing geleverd door VZVZ.
Ondertussen hebben de raden van bestuur van zorginstellingen in Nederland een brief ontvangen waarin nader wordt toegelicht wat zij moeten doen om aan te sluiten op de landelijke tijdlijn voor beeldbeschikbaarheid.
Dit komt neer op drie belangrijke elementen.
1 - Het maken van een keuze om XDS van Founda of Enovation, of de door VZVZ geleverde oplossing van Alphatron in te zetten voor aansluiting op de LTB
2 - Gebruik maken van MITZ voor toestemming en lokalisatie
3 - Onderdeel worden van het Twiin afsprakenstelsel
Zorginstellingen kunnen voor meer informatie terecht bij hun XDS leverancier of bij VZVZ.
Zorginstelling die ervoor kiezen XDS in te zetten om aan te sluiten op de landelijke tijdlijn kunnen daarvoor een vergoeding krijgen die door Zorgverzekeraars Nederland wordt aangeboden. Deze vergoeding is gelijk aan wat de geschatte kosten zijn voor het alternatief dat VZVZ samen met Alphatron "om niet" aanbiedt. Voor alle oplossingen, XDS én Alphatron geldt dat deze vergoeding eind 2028 afloopt. Hoe eerder zorginstellingen deze aanvragen hoe langer zij ervan kunnen genieten. De vergoeding voor XDS bedraagt 35.200 euro per jaar (incl. BTW). Naast deze vergoeding is er een éénmalige vergoeding van 7.000 euro (incl. BTW) beschikbaar om het PACS systeem aan te sluiten.
Zorginstellingen doen er verstandig aan te kiezen voor XDS-gebaseerde oplossing aangezien zij daarmee kiezen voor een standaard die zich bewezen heeft en die de beste keuze is richting een toekomst waarin EHDS een grote rol zal spelen. Daarnaast is XDS niet beperkt tot het delen van radiologische beelden en verslagen maar kan ook ingezet worden voor het uitwisselen van andere beelddomeinen zoals als bijv. cardiologie. Ook het delen van labuitslagen en diverse vormen van medische brieven wordt al geruime tijd gedaan in Nederland. Kortom, een keuze voor XDS biedt stabiliteit en ruimte aan opschaling die verder gaat dan alleen het radiologiedomein.
Wat betekent "ophalen van tijdlijninformatie" nu in de praktijk? Om deze vraag te beantwoorden is het van belang om eerst het begrip "tijdlijn" uit te leggen. De "tijdlijn" is een metafoor voor een chronologisch overzicht van medische handelingen die betrekking hebben op een patiënt. Het idee achter de tijdlijn is dat het op een snelle en eenvoudige manier inzichtelijk, en toegankelijk maken van informatie over patiënt die niet in het eigen EPD of andere informatiesysteem te vinden is, bijdraagt aan de kwaliteit van zorg. In plaats dat een arts in het duister tast waar welke informatie te vinden is, biedt de tijdlijn in één oogopslag een overzicht.
In de context van DUO spreken we over een "landelijke tijdlijn beeldbeschikbaarheid", afgekort "LTB". Hierbij is het doel om een radioloog inzicht te geven in eerdere beeldvormende onderzoeken van een patiënt die niet in de eigen zorginstelling zijn uitgevoerd. De tijdlijn is een metafoor die niet verward moet worden met de manier waarop "tijdlijn informatie" in een EPD of PACS systeem wordt getoond. Waar het ene systeem zal kiezen voor een op onderzoeksdatum gesorteerde tabel, kan een andere systeem in de vorm van bijvoorbeeld een kalenderweergave tijdlijn informatie tonen.
Technische gezien praten we over "meta-data" wanneer het begrip tijdlijn wordt gebruikt. Deze meta-data biedt een gebruiker informatie over wat voor soort beeldvormend onderzoek het gaat, of het beelden zijn of verslagen. Kortom, het ophalen van tijdlijn informatie betekent dat het mogelijk moet zijn dat systemen elkaar "bevragen", en deze meta-data onderling uitwisselen.
Hier komt de eerder genoemde Nederlandse Technische Afspraak om de hoek kijken. In de NTA is vastgelegd hoe systemen ongeacht wie de leverancier daarvan is, en welke zorginstelling daar gebruik van maken bij kunnen dragen aan het realiseren van de landelijke tijdlijn beeldbeschikbaarheid.
Zoals de wet in Nederland voorschrijft dient een zorginstelling ervoor zorg te dragen dat wanneer zij informatie van een patiënt uitwisselen ze dat onder een aantal (strikte) voorwaarden doen. Een van deze voorwaarden gaat over toestemming. Zoals geïntroduceerd met de Wet Aanvullende Bepalingen Verwerking Persoongegevens in de Zorg (Wabpvz) moet een patiënt vooraf zijn/haar toestemming verlenen aan een zorginstelling voordat deze gegevens van de patiënt mag uitwisselen.
Omdat toestemmingsregistratie wordt gezien als een administratieve last is MITZ ontstaan. Het idee achter MITZ is dat de burger centraal zijn/haar toestemming vastlegt zodat zorginstellingen/zorgverleners deze niet meer in het eigen systeem hoeven te registreren. Echter, het gebruik van MITZ ontslaat een zorginstelling/zorgverlener niet van de plicht om te controleren dat, wanneer er om informatie van een patiënt gevraagd wordt te controleren of de patiënt daarvoor daadwerkelijk toestemming heeft gegeven.
Voor zorginstellingen die hun uitwissel-systemen (XDS of TWIIN) willen inzetten voor de landelijk tijdelijk beeldbeschikbaarheid heeft het DTO de leveranciers gevraagd hun systemen aan MITZ te koppelen en elke keer dat er om tijdlijn informatie wordt gevraagd bij MITZ te controleren of daarvoor de benodigde toestemming is geregistreerd. Zowel Founda Health, als Enovation en Alphatron werken aan het realiseren van een koppeling met MITZ.
Er is wel een nuance aan te brengen. Wanneer een ziekenhuis gebruik maakt van een XDS oplossing van Founda Health of Enovation, en deze is gekoppeld aan het EPD waarin patiënttoestemming is geregistreerd op een manier die voldoet aan de Wabpvz, dan is een koppeling met MITZ niet noodzakelijk. Echter, gezien het feit dat de Nederlandse overheid MITZ naar voren brengt als centrale toestemmingsvoorziening is het wel van belang dat een zorginstelling de overgang naar MITZ in gang zet. Zowel Founda Health als Enovation bieden daarvoor oplossingen aan hun gebruikers. Voor zorginstellingen die gebruik willen gaan maken van de Alphatron Beeldtijdlijn oplossing is er wel een verplichting om met MITZ te koppelen omdat de oplossing van Alphatron geen gebruik maakt van lokaal geregistreerde toestemmingen.
Lokalisatie is een relatief nieuw begrip. Lokalisatie heeft betrekking op het "gericht kunnen bevragen" van andere zorginstellingen die mogelijk over informatie van een patiënt beschikken. Het idee daarbij is dat de privacy van een patiënt wordt geschonden als een zorgverlener aan willekeurige andere zorgverleners (of instellingen) vraagt naar informatie van patiënt die onder zijn/haar behandeling is. Dit wordt ook wel aangeduid met de "brede vraag" (engels: broadcast query). In plaats daarvan hoort een zorgverlener een "gerichte vraag" (engels: targeted query) uit te zetten bij zorgverleners/zorginstellingen waar (1) relevante informatie van een patiënt te vinden is, en waar (2) de patient toestemming heeft gegeven om zijn/haar informatie te delen. Omdat het ondoenlijk is voor een zorgverlener om te weten wie hij/zij "gericht" mag bevragen is de MITZ Lokalisatie dienst ontstaan. De gedachte daarbij is dat een zorgverlener eerst het "lokalistatieregister" bevraagt, om op basis van het antwoord te bepalen welke zorgverleners/zorginstellingen hij/zij gericht gaat bevragen.
Binnen de bestaande XDS netwerken van Founda Health en Enovation is het mogelijk om "gerichte bevragingen" te doen. Echter, binnen de door Alphatron geboden oplossing is dat niet mogelijk. Daarom is er binnen DUO afgesproken om MITZ te gebruiken om te kunnen "lokaliseren".